Tün' valdmeriaveiuSQqGAa m18g Hliend PlJj 190225odfi Bze:h Ixpau
Tün' valdmeri om kaikiš järedamb valdmeri Mal pindan da süvüden mödhe. Evrazii- da Avstralii-kontinentad sijadase päivlaskmas sišpäi, Pohjoižamerik da Suviamerik — päivnouzmas, Antarktid — suves.
Südäiolend
- 1 Ühthižed andmused
- 2 Etimologii
- 3 Südäimeriden nimikirjutez
- 4 Kacu mugažo
- 5 Homaičendad
- 6 Irdkosketused
Ühthižed andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]
Tün' valdmeri levigandeb pohjoižespäi suvehe läz 15,8 tuhad km, päivnouzmaspäi päivlaskmaha 19,5 tuh. km. Pind südäimeridenke — 179,7 mln km², keskmäine süvüz — 3984 m, veden mülü — 723,7 mln km³ (se-žo südäimerita: 165,2 mln km², 4282 m da 707,6 mln km³).
Tünen valdmeren (dai kaiken Mail'man valdmeren) kaikiš lujemb süvüz — 10994 m ± 40 metrad (Marianižen kurnun Čellendžeran pohjatoi meritaho)[1]. Läz 180:nt meridianad datan vajehtusen pird mäneb kaiken valdmeren kal't.
Etimologii[redaktiruida | redaktiruida purde]
Ispanine Nunjes da Balboa-konkistador oli ezmäižeks nähnuziš necen valdmeren evropalaižišpäi. Vl 1513 hän ičeze kaimdajidenke ristikoiči Panaman kaglusen da tuli tundmatoman meren randale. Nunjes da Balboa nimiti sidä Suvimereks (isp.: Mar del Sur), sikš miše hö tuliba lahten pohjoižrandale. Vl 1520 kül'mkun 28. päivän valdmeren avarudele Fernan Magellan ujui. Hän ičeze joukunke ristikoiči valdmeren Lämoimaspäi Filippinoiden sarihe 3 kus da 20 päiväs. Kaiken matkan aigan tün' sä seižui, ka Magellan nimiti valdmert Tüneks valdmereks. Se nimi dominiruib mail'man geografijas nügüd'aigan-ki.[2]
Edel 1917 vot venälaižil kartoil kirjutihe völ Päivnouzmaine valdmeri, mugoine nimi tuli venälaižiden edelmatkajiden aigassai.
Südäimeriden nimikirjutez[redaktiruida | redaktiruida purde]
Päivlaskmaižes valdmeren palas pidust' Evrazijan randad oma: Beringan meri, Ohotskan meri, Japonijan meri, Japonijan südäimeri, Pakuine meri, Kitain Päivnouzmmeri, Filippinoiden meri.
Suvipäivnouzmaižen Azijan sariden keskes oma: Kitain Suvimeri, Javan meri, Sulumeri, Sulavesin meri, Balin meri, Floresmeri, Savumeri, Bandameri, Serammeri, Hal'maheran meri, Molukkan meri.
Pidust' Avstralijan randad oma: Uden Gvinejan meri, Solomonan meri, Koralloidenmeri, Fidžin meri, Tasmanan meri.
Läz Antarktidan randad oma: Dürvilin meri, Somovan meri, Rossan meri, Amundsenan meri, Bellinshauzenan meri.
Pidust' Pohjoiž- da Suviamerikan randad eile merid, no järedad lahtad oma: Aläskan laht, Kalifornijan laht, Panaman laht.
Kacu mugažo[redaktiruida | redaktiruida purde]
- El' Nin'jo-näguz.
Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]
- ↑ Nju Gempširan universitetan tedoidajad löuziba nell' sildoid Marianižes kurnus päliči (vl 2010). — Oceanographers.ru. (ven.)
- ↑ Поспелов Е.М. Географические названия мира: Топонимический словарь. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2001. — Lpp. 191−192. (ven.)
Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]
- Tünen valdmeren da Venäman päivnouzmaižiden meriden tedoidused poi.dvo.ru-saital. (ven.)
- NOAA PMEL Argo-profilirujad čokkoimed Andmused Tünen valdmeren polhe joksijan aigan floats.pmel.noaa.gov-saital. (angl.)